17 Φεβρουαρίου 2006 Συνέντευξη Σύμβουλος Επιχειρήσεων ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Σωτήρης Παπανδρέου

ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΣΑΚΑΛΙΔΗΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΗΝ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜ. ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ


H Πρωτοκόλληση της Καθημερινότητας

Τα γεγονότα που διαδραματίζονται τον τελευταίο καιρό σε σχέση με τις παρακολουθήσεις κινητών τηλεφώνων, έδωσαν την αφορμή για να κάνουμε μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση για το που έχουν φτάσει τα όρια της τεχνολογίας, με έναν άνθρωπο που γνωρίζει όσο κανένας άλλος το αντικείμενο, τον καθηγητή και πρώην πρόεδρο του Τμήματος Μηχανικών Η/Υ & Πληροφορικής του Πανεπιστημίου Πατρών Αθανάσιο Τσακαλίδη.

Κύριε Τσακαλίδη εσείς πόση ασφάλεια νοιώθετε χρησιμοποιώντας το κομπιούτερ και το κινητό σας τηλέφωνο;

Εγώ δεν νοιώθω ασφάλεια εδώ και καιρό. Πρέπει να καταλάβουμε ότι τα τελευταία δέκα χρόνια έχουν συντελεστεί κάποια θαύματα γύρω μας και το μεγαλύτερο από αυτά ήταν το ενιαίο πρωτόκολλο επικοινωνίας, κυρίως στο διαδίκτυο, αλλά και στα κινητά τηλέφωνα όπου εκεί η τεχνολογία είναι πιο παγιωμένη. Δυστυχώς όταν έχουμε υπερεπικοινωνιακό περιβάλλον, τότε έχουμε κοντά στην δράση και παραδράσεις οι οποίες μπορούν να «τραυματίσουν» αυτό που λέμε ασφάλεια. Ο κόσμος δυστυχώς δεν έχει καταλάβει ότι βρισκόμαστε πλέον σε μια καινούργια κατάσταση, όπου έχει εμφανιστεί ένας νέος πόλος ανάπτυξης που στηρίζεται κυρίως στην πληροφορική και τις επικοινωνίες. Σοβαρές οικονομίες κινούνται πάνω σε αυτές τις τεχνολογίες αποκτώντας προβάδισμα και εμείς μάλλον έχουμε υποτιμήσει αυτήν την διάσταση. Είναι η πληροφορία και συγχρόνως αυτό που θα λέγαμε η ερμηνεία της πληροφορίας. Θα αναφέρω ένα παράδειγμα για να γίνει πιο κατανοητό. Παλιά είχαμε πολέμους για τον χώρο της πληροφορίας, δηλαδή ποιος αποθηκεύει τι, ποιος ερμηνεύει πρώτος την πληροφορία και πως την αξιοποιεί.

Αυτό έχει σχέση με τον όρο «πρωτοκόλληση της καθημερινότητας» που είχατε αναφέρει σε ομιλία σας στο συνέδριο Money Show Πάτρας 2005; Πως ερμηνεύεται αυτός ο όρος;

Έχουμε δύο φάσεις στην τεχνολογική ανάπτυξη των επικοινωνιών. Η μία είναι η αναλογική δάση όπου είχαμε το απλό τηλέφωνο και ότι λέγαμε έφτανε στο προορισμό του και «έσβηνε». Η δεύτερη φάση της τεχνολογικής ανάπτυξης είναι η ψηφιακή όπου ό,τι λέμε είναι κωδικοποιημένο σε 0 και 1 και καταγράφεται. Άρα λοιπόν αν επιλέξουμε να κάνουμε την επικοινωνία μας με τη δεύτερη φάση, την ψηφιακή, τότε πρέπει να λαμβάνουμε υπόψη μας ότι αυτή καταγράφεται κάπου, κωδικοποιείται και αποκωδικοποιείται. Αυτό δεν είναι τίποτα άλλο παρά μία πρωτοκόλληση όλης της επικοινωνίας σε καθημερινή βάση. Αυτό σημαίνει ο όρος «πρωτοκόλληση της καθημερινότητας».

Άρα αυτά που ακούμε περί προστασίας του απορρήτου των επικοινωνιών είναι ψευδεπίγραφα;

Δεν είναι, αλλά αυτό αναδεικνύει ένα σημαντικό στοιχείο. Εφ’ όσον εξελίχθηκε αυτό το υπερεπικοινωνιακό περιβάλλον πρέπει να εξελιχθεί και η νομική επιστήμη για να το καλύψει, πρέπει δηλαδή να εξελιχθούν οι αντίστοιχες ειδικότητες τόσον στο ιδιωτικό τομέα για να μπορούν να αποδοθούν και ευθύνες. Όπως παλιότερα με την αναλογική τεχνολογία ξέραμε να αποδώσουμε ευθύνες, τώρα στον ψηφιακό κόσμο πρέπει να εντοπίσουμε ποιες είναι αυτές οι ειδικότητες που θα καλύψουν αυτό το κενό. Αυτό δυστυχώς έχει παραμεληθεί και τα γεγονότα που ζήσαμε τις τελευταίες ημέρες, είναι ένα σημάδι για να προσέξουμε και από νομικής αλλά και από τεχνικής πλευράς.

Η Ελλάδα δηλαδή είναι πίσω από νομικής πλευράς σε αυτά τα ζητήματα;

Είναι σαφώς πίσω και είδαμε για παράδειγμα ότι η «ψηφιακή υπογραφή» άργησε να έρθει στη χώρα μας. Επίσης δεν γνωρίζουμε ακόμα τι σημαίνει ο όρος «ψηφιακός κλητήρας». Εν πάση περιπτώσει είναι δύσκολα προβλήματα αυτά, πιστεύουμε ότι τώρα με την βοήθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα έρθουν και σε εμάς αυτές οι εξελίξεις σιγά σιγά.

Υπάρχει μια αντίληψη που προσπαθούν να παγιώσουν κάποιοι τα τελευταία χρόνια, ότι δηλαδή με την χρήση της τεχνολογίας ο άνθρωπος γίνεται πιο ελεύθερος. Είναι όντως έτσι ή τελικά δεσμευόμαστε περισσότερο;

Εδώ πιστεύω ότι χρειάζεται μια ισορροπία. Υποτίθεται ότι καθυποτάσσουμε τις μηχανές για να μας υπηρετούν και να έχουμε εμείς προσωπικά ελεύθερο χρόνο. Αν όμως δεν είμαστε ώριμοι για να απολαύσουμε αυτόν το ελεύθερο χρόνο και αντιθέτως σκλαβωνόμαστε σε ένα «κουτί του φαίνεσθε» που είναι η τηλεόραση, ή σε μια υπερεπικοινωνία που δεν χρειάζεται, τότε γινόμαστε σκλάβοι του εαυτού μας. Για εμένα είναι καλύτερα να γράψεις ένα γράμμα παρά να μιλήσεις από το κινητό τηλέφωνο.

Θα πήγαινα την ερώτηση πιο μακριά, εννοώντας την καθαρή έννοια της ελευθερίας, της δημοκρατίας εάν θέλετε.

Οι δημοκρατίες χτίζονται σιγά σιγά και οι κοινωνίες πρέπει να είναι τόσο ώριμες ώστε να αφομοιώνουν τις νέες καταστάσεις, αλλά αυτό δεν γίνεται εύκολα. Εγώ έχω την αίσθηση ότι βρισκόμαστε ακόμα στην κρίση της αφομοίωσης της νέας κατάστασης. Θέματα δημοκρατίας και ελέγχουν χτίζονται σιγά σιγά βάσει της καλής θέλησης και της ωριμότητας.

Ο καθημερινός άνθρωπος πως μπορεί να προστατευθεί απέναντι στην αυθαιρεσία της τεχνολογίας, χωρίς να χρειάζεται να φτάσει σε φαινόμενο τεχνοφοβίας;

Πιστεύω ότι δύο είναι οι λύσεις. Πρωτίστως πρέπει να απομυθοποιήσει την τεχνολογία και να δει τι ακριβώς είναι. Δηλαδή τώρα που είναι επίκαιρο το θέμα, να ψάξει να βρει πως γίνονται οι υποκλοπές. Και δεύτερον να είναι γενικά καχύποπτος.

Η πολιτική εξουσία πως πρέπει να σταθεί απέναντι σε αυτό το θέμα;

Οι πολιτικοί δεν είναι τεχνοκράτες πρέπει να συνεργαστούν με τους ειδικούς και να συνεισφέρουν αυτό που μπορούν. Δηλαδή ο νομικός της νομική του γνώση, ο πολιτικός τη θέλησή του και οι τεχνοκράτες της τεχνική τους γνώση. Να πάρει ο καθένας την ευθύνη που του αναλογεί και όλοι μαζί να συνεισφέρουν. Εγώ θεωρώ ότι βρισκόμαστε σε μια μεταβατική φάση που θα κρατήσει τουλάχιστον πέντε χρόνια, δεν είναι απλά τα θέματα τα οποία θίγουμε, αλλά πρέπει να αντιληφθούμε ότι μπήκαμε σε μια νέα εποχή που ο καθένας έχει μια συγκεκριμένη ειδικότητα και μια συγκεκριμένη ευθύνη.

Στην χώρα μας δεν ξέρουμε ποιοι ξέρουν

Γιατί στη χώρα μας αργεί να εξαπλωθεί η τεχνολογία; Μιλώ για τη χρήση του κομπιούτερ και γενικά των τεχνολογιών.

Εξηγείται από την άποψη ότι η χώρα μας δεν έχει ένα πάγιο σχεδιασμό με βάθος χρόνου και πολλές φορές οι πολιτικές συνδυάζονται με την αλλαγή προσώπων. Αυτό είναι μεγάλο λάθος. Τα τεχνολογικά θέματα πρέπει να είναι ανεξάρτητα προσωπικών πολιτικών, πρέπει να είναι ενταγμένα σε ένα πλάνο, όπως κάνουν άλλα κράτη. Εγώ διαβάζω τώρα το πλάνο που έχει η Ολλανδία για τα επόμενα δέκα χρόνια. Πριν από λίγες ημέρες η Σουηδία ανακοινώσε ότι σε 15 χρόνια υα έχει αποδεσμευτεί από την εξάρτηση του πετρελαίου. Εδώ δυστυχώς δεν βλέπω απολύτως τίποτα. Πιθανόν στην χώρα μας να μην ξέρουμε ποιοι ξέρουν.

Δεν είναι περίεργο, αν αναλογιστεί κανείς ότι η Ελλάδα έχει ανθρώπους με γνώση;

Αυτό είναι το δράμα της Ελλάδας, αν και έχει ένα υπέροχο ανθρώπινο δυναμικό. Πιστεύω ότι δεν χρειάζεται ιδιαίτερη βελτίωση της Παιδείας, αλλά να καταλάβουμε ποιοι κατέχουν την γνώση και να δρομολογήσουμε την είσοδο της γνώσης στην παραγωγή. Πιθανόν να είμαστε ο πιο υπερμορφωμένος λαός στη Γη. Με τόσες ξένες γλώσσες, μεταπτυχιακά και διδακτορικά, δεν νομίζω ότι έχουν αυτό το επίπεδο όλοι οι άλλοι λαοί.

Εσείς πως αντιμετωπίζετε την τεχνολογία; Θα περίμενε κανείς από ένα καθηγητή της πληροφορικής και μάλιστα από τους πιο καταξιωμένους παγκοσμίως να είναι ένθερμος χρήστης. Όμως δεν διαπιστώνουμε κάτι τέτοιο.

Εγώ επειδή ξέρω πάρα πολύ καλά τη τεχνολογία, από το 1976 όταν ήταν στα σπάργανα, έχω καταλάβει ότι ακόμα δεν έχει γίνει αρκετά φιλική προς τον άνθρωπο. Για παράδειγμα όταν θέλεις να ανοίξεις τον υπολογιστή σου, έχεις πάντα έναν χρόνο αδράνειας μερικών λεπτών. Δεν είναι ας πούμε όπως το τηλέφωνο που σηκώνει το ακουστικό και μιλάς. Βρισκόμαστε λοιπόν εδώ και μια 30ετία περίπου στο να φέρουμε αυτήν τη τεχνολογία στην καθημερινότητα. Αυτή η περίοδος έχει κλείσει και η επόμενη δεκαετία θα είναι να κάνουμε την τεχνολογία τόσο εύχρηστη όσο και ένα τηλέφωνο. Μέχρι όμως να έρθει αυτή η φάση εγώ αντιμετωπίζω την τεχνολογία αποτρεπτικά. Παρ’ ότι ξέρω πως «χτίζετα» ένας υπολογιστής, σαν χρηστικό εργαλείο δεν μου είναι τόσο ευχάριστο. Θα έλεγα επίσης ότι εδώ κάνουμε ένα μεγάλο λάθος. Ενώ ο άνθρωπος έχει δύο μεγάλα χέρια, με τον υπολογιστή περιορίζεται στις διαστάσεις μιας παλάμης. Και αυτό δεν το θέλουν οι δημιουργοί. Ένας αρχιτέκτων, για παράδειγμα δεν θέλει μια μικρή οθόνη που να τον δεσμεύει, θέλει κάτι μεγαλύτερο, ας πούμε διαστάσεων ενός μέτρου για να εκφραστεί. Άρα δεν είναι τυχαίο που οι αρχιτέκτονες δεν αφομοίωσαν την τεχνολογία.

Η Πάτρα στο νέο περιβάλλον

Το μέλλον της τεχνολογίας πως το βλέπετε να εξελίσσεται;

Είναι πλέον ο νέος μεγάλος πόλος ανάπτυξης, ο οποίος θα έχει μια κατεύθυνση προς την βιολογία. Αν κάνουμε μια αναδρομή στο παρελθόν και δούμε ποιοι ήταν οι πόλοι ανάπτυξης, ξεκινήσαμε από την αγροτική και φτάσαμε στις υποδομές. Τώρα όμως βρισκόμαστε στην φάση να φτιάξουμε υπηρεσίες για να κάνουμε τη ζωή μας πιο εύκολη. Βλέπω για την επόμενη 10ετία ή 15ετία να ασχολούμαστε όλοι μαζί πάνω σε αυτό το εργαλείο που λέγεται εύκολη επικοινωνία και η επεξεργασία της πληροφορίας και πως θα γίνει αξιόπιστο και εύχρηστο. Μετά όμως από όλα αυτά θα μπούμε πλέον στο μικρόκοσμο τόσο του κομπιούτερ όσο και της βιολογίας του ίδιου του ανθρώπου και της δομής του. Άρα αν ένα κράτος θέλει να επενδύσει, δύο είναι οι δρόμοι που πρέπει να ακολουθήσει. Να δημιουργήσει άριστες υπηρεσίες για να διευκολύνει την δουλειά μας και να στοχεύει στα νέα πεδία της τεχνολογίας που είναι η βιοτεχνολογία, η βιοπληροφορική, κ.α. να προσπαθήσουμε όχι να είμαστε οι πρώτοι, αλλά να προσπαθήσουμε όχι να είμαστε οι πρώτοι, αλλά να παρακολουθούμε τους πρώτους. Το να γίνουμε πρώτοι είναι πλέον αργά, όμως δεν είναι άσχημο να παρακολουθούμε τους πρώτους ώστε να μην εξαρτόμαστε άμεσα από αυτούς και να αγοράζουμε πανάκριβα αυτό που θα μπορούσαμε να παράγουμε εμείς οι ίδιοι.

Η Πάτρα τι ρόλο μπορεί να διαδραματίσει σε αυτό το νέο περιβάλλον;

Η Πάτρα είναι εφικτό να αποκτήσει στίγμα και στην Ελλάδα και στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο. Δυστυχώς όμως δεν βλέπω να γίνεται κάτι τέτοιο γιατί χρειάζεται μια πλατιά πολιτική στήριξη και από την πλευρά του Πανεπιστημίου, θέλει ανθρώπους που θα πρέπει να δοθούν σε αυτήν την προσπάθεια, την οποία όμως εγώ δεν την βλέπω να γίνεται. Βρίσκομαι εδώ 16 χρόνια αλλά δεν βλέπω καμιά τέτοια συνεργασία, αντιθέτως βλέπω κόσμο μεταξύ αυτών και πολλοί πατρινοί να ξενιτεύονται και να μην γυρίζουν πίσω. Δεν έχω δει ακόμα κάτι που θα με πείσει ότι η πόλη κατάλαβε ποιο στίγμα μπορεί να έχει στην Ελλάδα και όλον τον κόσμο. Για μένα αυτή η ευκαιρία χάθηκε, αλλά το στίγμα για την πόλη της Πάτρας είναι μόνο ένα, να γίνει «η πόλη της τεχνολογίας και της τέχνης» στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και στον πλανήτη. Δεν βλέπω τίποτα άλλο.