Γιατί όχι έμμισθοι μεταπτυχιακοί;

(ΣΑΒΒΑΤΟ 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 1996 ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ -Ελεύθερο Βήμα
Του ΘΑΝΑΣΗ Κ. ΤΣΑΚΑΛΙΔΗ
)

    Πλησιάζει ο αιώνας των απρόβλεπτων τεχνολογικών εξελίξεων και συγκεχυμένων κοινωνικών προτύπων. Η πατρίδα μας, όπως πάντα προσπαθεί να ανασυντάξει τις δυνάμεις της, για να αντιμετωπίσει το άγνωστο μέλλον ή καλύτερα να μιμηθεί αυτούς που προηγούνται στη δομή και υποδομή.
    Λέγεται συχνά στον τόπο μας πως η Παιδεία είναι η μοναδική μας ελπίδα στις νέες δυναμικές που αναπτύσσονται και σ’ αυτήν πρέπει να επενδύσουμε με κάθε θυσία, και εκφράζουμε αυτή την πεποίθησή μας με το να μη μειώνουμε τα κονδύλια της Παιδείας. Αυτά λέγονται και εν μέρει υλοποιούνται, αλλά χωρίς προγραμματισμό και στόχους. Το μεγαλύτερο μειονέκτημα σ’ αυτήν την προσπάθεια είναι ότι δεν παγιώνονται τα ελάχιστα λειτουργικά πλαίσια σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης. Λειτουργικά πλαίσια τόσο για κάθε οργανισμό όσο και για κάθε εκπαιδευτικό λειτουργό. Στο παρόν άρθρο θα προσπαθήσουμε να προσδιορίσουμε τα ελάχιστα λειτουργικά πλαίσια που πρέπει να διασφαλίζονται στους πανεπιστημιακούς δασκάλους, για να μπορούμε επιτέλους να αναφερόμαστε σε ανώτατη Παιδεία πραγματικά θωρακισμένη απέναντι στις τεχνολογικές εξελίξεις και απεγκλωβισμένη από τον υποκειμενισμό ορισμένων, που προσφέρανε λειτουργικά πλαίσια επιλεκτικά μόνο σε λίγους.
    Τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα προσφέρουν εκπαίδευση και παράγουν νέα γνώση, που καταξιώνεται μέσα από πάγιες διαδικασίες. Ο νόμος προβλέπει τέσσερις βαθμίδες Διδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού (ΔΕΠ). Για να λειτουργήσει ένας καθηγητής σωστά, πρέπει να συνεπικουρείται και από άλλο προσωπικό, τόσο στην εκπαίδευση όσο και στην έρευνά του. Θα ξεχωρίσουμε εδώ τα λειτουργικά πλαίσια για κάθε δραστηριότητα για τυπικούς μόνο λόγους, για να αντιληφθούμε καλύτερα το μέγεθος του προβλήματος και να βρούμε γρηγορότερα τη λύση του. Φυσικά, σε κάθε σοβαρό Πανεπιστήμιο και για κάθε σοβαρό πανεπιστημιακό δάσκαλο οι παραπάνω δραστηριότητες είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένες και όσο καλύτερα εκτελεί το έργο του τόσο δυσκολεύεται να τις διακρίνει.
    Στην εκπαίδευση βασικό κορμό αποτελεί η πανεπιστημιακή παράδοση, που συνοδεύεται από φροντιστηριακές και εργαστηριακές ασκήσεις. Οι πρώτες επεξηγούν σε βάθος τη θεωρία, οι δεύτερες εξοικειώνουν τον εκπαιδευόμενο με την τεχνολογία, και οι δύο μαζί τον οδηγούν σε πιλοτικές εφαρμογές.
Προφανώς οι παραπάνω ασκήσεις πρέπει να γίνονται από προσωπικό που έχει σχέση εργασίας με το αντίστοιχο ίδρυμα, για να επιτελούνται με συνέπεια και στα ορισμένα χρονικά πλαίσια. Σε μια παράδοση για 100 φοιτητές οι φροντιστηριακές ασκήσεις πρέπει να γίνονται σε ομάδες 25 ατόμων και οι εργαστηριακές σε ομάδες 10 ατόμων. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι για μια σοβαρή πανεπιστημιακή παράδοση χρειάζονται τουλάχιστον δύο αμειβόμενοι επιστημονικοί συνεργάτες για τις φροντιστηριακές ασκήσεις και τουλάχιστον ένας τεχνικός συνεργάτης σε οκτάωρη βάση για τις εργαστηριακές ασκήσεις. Η εκπαιδευτική διαδικασία, πέρα από το προσωπικό, έχει ανάγκη από συγκεκριμένα κονδύλια για την ανανέωση και επέκταση του εξοπλισμού και για τα αναλώσιμα. Τα ποσά ποικίλουν από μάθημα σε μάθημα, αλλά μπορούν να βρεθούν δείκτες ακροαματικότητας και να οδηγήσουν στη σωστή τους εκτίμηση.
    Στην έρευνα είναι δεδομένο ότι χρειάζεται αφοσίωση, πίστη και ιδιαίτερο ενδιαφέρον, για να μπορέσει να δαμάσει κάποιος το άγνωστο πεδίο. Η έρευνα συνήθως γίνεται με πλατιές συνεργασίες και φυσικά είναι η πρώτη προτεραιότητα για τους μεταπτυχιακούς φοιτητές. Οι μεταπτυχιακοί πρέπει να είναι απερίσπαστοι στο έργο τους, για να μπορέσουν πραγματικά να ολοκληρώσουν μια εργασία, η οποία όσο πιο απρόβλεπτη είναι τόσο ποιοτικά ψηλότερα βρίσκεται. Φυσικά, για να επιτευχθεί κάτι τέτοιο πρέπει να στηρίζονται σε μια αξιοπρεπή αμοιβή, χωρίς να εξαρτώνται κάθε φορά από τις επιστημονικές μόδες των χρηματοδοτούμενων προγραμμάτων. Είναι όμως καθοριστική για την ολοκληρωμένη τους κατάρτιση και η εμπειρία που πρέπει να αποκτήσουν στη διδασκαλία. Γι’ αυτό θα πρέπει να επικουρούν τις φροντιστηριακές ασκήσεις και τα εργαστήρια. Άλλωστε, κάτι το καταλαβαίνεις καλά μόνον όταν το έχεις διδάξει.
    Οι μεταπτυχιακοί φοιτητές αποτελούν τον πνεύμονα της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης. Δυστυχώς, μέχρι σήμερα δεν απέκτησαν ένα θεσμικά καθιερωμένο πλαίσιο, που να τους διασφαλίζει την απαραίτητη ηρεμία. Το έντονο βιοποριστικό τους πρόβλημα δημιουργεί νευρικότητα, αβεβαιότητα και διάσπαση της συγκέντρωσής τους. Πρέπει, επιτέλους, να αναγνωριστεί το μέχρι τώρα έργο τους και αυτό θα γίνει με την καθιέρωση του θεσμού του έμμισθου μεταπτυχιακού. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι ένας πανεπιστημιακός δάσκαλος πρέπει να πλαισιώνεται στις εκπαιδευτικές του και ερευνητικές του δραστηριότητες τουλάχιστον από δύο αξιοπρεπώς αμειβόμενους μεταπτυχιακούς, έναν τεχνικό και να έχει προσωπικά διαθέσιμο κονδύλι για επιστημονικά ταξίδια και βιβλία. Αυτά είναι τα ελάχιστα λειτουργικά πλαίσια, τα οποία στη χώρα μας ένα μεγάλο ποσοστό τα ονειρεύεται, ένα μικρό ποσοστό τα έχει υπερκαλύψει και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες έχουν κατοχυρωθεί προ δεκαετιών για όλους τους πανεπιστημιακούς δασκάλους.