Τηλε-εργασία: Πλεονεκτήματα, κίνδυνοι, επιπτώσεις

(ΕΞΠΡΕΣ   Νοέμβριος 2001
Του ΘΑΝΑΣΗ Κ. ΤΣΑΚΑΛΙΔΗ )

 

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ χρόνια βρισκόμαστε συχνά αντιμέτωποι με τον όρο «Κοινωνία της Πληροφορίας». Με αυτόν τον όρο εννοούμε το νέο περιβάλλον που αναπτύσσεται και έχει τρεις βασικές συνιστώσες. Πρώτη συνιστώσα είναι το ψηφιακό περιεχόμενο (τα δεδομένα), δεύτερη είναι οι επικοινωνίες και τρίτη η πληροφορική. Η πρώτη αναφέρεται στο τι, η δεύτερη στο πού και η τρίτη στο πώς.
Με λίγα λόγια, παράγεται πλέον ένα πλήθος πολυμορφικών ψηφιακών δεδομένων (κείμενο, εικόνα, ήχος), τα οποία πρέπει να σταλούν με ταχύτητες που εκμηδενίζουν τις αποστάσεις και να επεξεργασθούν με τεχνικές που προσομοιάζουν τις ανθρώπινες νοητικές διεργασίες. Αναπτύσσεται λοιπόν μία νέα τεχνολογική κοινωνία (Κοινωνία της Πληροφορίας), που χαρακτηρίζεται από την ποιότητα των πληροφοριών, την ταχύτητα ροής τους και από τον ρυθμό που μπορούν να επεξεργασθούν και να αξιοποιηθούν.

Η πληροφορική από απλό βοηθητικό εργαλείο έχει εξελιχθεί πλέον σε ένα ολοκληρωμένο περιβάλλον εργασίας, ενημέρωσης, επικοινωνίας και εκπαίδευσης. Η πληροφορική διανύει ακόμη τη φάση της επεξεργασίας και εκμετάλλευσης της πληροφορίας σε βαθμό «χαμηλού επιπέδου» νοητικών διεργασιών (επεξεργασία μόνο αριθμών και ονομάτων) και εισέρχεται σιγά σιγά στη φάση των πολύπλοκων συνδυασμών στοιχείων και εξειδικευμένων εφαρμογών για μεγάλους επιστημονικούς κλάδους, κάτι που αντιστοιχεί σε «υψηλού επιπέδου» νοητικές διεργασίες.
Στο ενδιάμεσο της μετάβασης από τις χαμηλού επιπέδου νοητικές εργασίες στις υψηλού επιπέδου, εμφανίστηκε η μεγάλη επικοινωνιακή πλατφόρμα, το Internet (το Διαδίκτυο ή αλλιώς το Δίκτυο πολλών Δικτύων) επιφέροντας επανάσταση στη συνεργατικότητα των ανθρώπων, τόσο στον ελεύθερο χρόνο τους όσο και στις επαγγελματικές τους δραστηριότητες.

Στις μέρες μας μεγάλη ανάπτυξη γνωρίζουν τομείς όπως η τηλε-εκπαίδευση και η τηλε-εργασία. Η ανάπτυξη των τεχνολογιών της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών έχει επιφέρει σημαντικές αλλαγές στον χώρο της εργασίας. Πιο συγκεκριμένα, εκτός από την αυτοματοποίηση της εργασίας σήμερα δίνεται στον εργαζόμενο η δυνατότητα να δουλεύει στο σπίτι του μακριά από το παραδοσιακό γραφείο, προσλαμβάνοντας τους απαραίτητους πόρους, όταν τους χρειάζεται μέσω ενός επικοινωνιακού μέσου (τηλεφωνικό δίκτυο, ISDN δίκτυο, μισθωμένη γραμμή, Internet κ.ά.). Αυτό αποτελεί το αντικείμενο της τηλε-εργασίας, η οποία μπορεί να έχει μια από τις παρακάτω μορφές:

Ένας άλλος όρος σχετικός με την τηλε-εργασία είναι ο όρος telecommuting (τηλε-κοινωνισμός). Ο όρος αυτός αφορά τον εργαζόμενο, που άλλοτε τηλε-εργάζεται στο σπίτι του και άλλοτε στο φυσικό του γραφείο.

Μελετώντας την τηλε-εργασία μπορούμε να αναφέρουμε τα παρακάτω πλεονεκτήματα:

1. Αποκέντρωση, είτε από το κέντρο μιας πόλης (οι εργαζόμενοι εργάζονται στα προάστια) είτε από την πόλη γενικότερα (οι τηλε-εργαζόμενοι διαμένουν στην επαρχία). Με την αποκέντρωση ελαχιστοποιούνται οι μετακινήσεις, εξοικονομείται χρόνος, προστατεύεται το περιβάλλον.

2. Περισσότερες ευκαιρίες στην επαρχία. Με την τηλε-εργασία δίνεται η δυνατότητα στους κατοίκους της επαρχίας να δουλέψουν σε επαγγέλματα τα οποία απαιτούσαν την παραμονή στην πόλη, π.χ. του προγραμματιστή, ο οποίος ήταν αναγκασμένος να κατοικεί στην πόλη επειδή εκεί στεγάζονται οι περισσότερες εταιρείες πληροφορικής.

3. Μεγαλύτερη ευελιξία στην οργάνωση των εργαζομένων μέσα σε μια εταιρία.

4. Ευκαιρίες σε άτομα με κινησιακές δυσκολίες.

5. Περισσότερες ευκαιρίες στην εργαζόμενη μητέρα. Στις γυναίκες, παράλληλα με τη φροντίδα των παιδιών τους, δίνεται η δυνατότητα να συνεχίσουν να εργάζονται επιλέγοντας ακόμη και μεταξύ πλήρους και μερικής απασχόλησης. Εύκολες εργασίες για μία γυναίκα από το σπίτι είναι η γραμματειακή και λογιστική στήριξη μιας επιχείρησης, η παραγωγή γραφιστικού προϊόντος, η διεκπεραίωση παραγγελιών.

Η τηλε-εργασία (tele-working, telecommuting) συνδέεται άμεσα και με την τηλε-εκπαίδευση προσφέροντας την απαραίτητη σήμερα «διά βίου εκπαίδευση».
Έτσι, δημιουργούνται κέντρα τηλε-εκπαίδευσης και οι ενδιαφερόμενοι συνδέονται μέσω ενός δικτύου για να εκπαιδευτούν.

Η ολοκλήρωση της τηλε-εργασίας και της τηλε-εκπαίδευσης οδηγεί στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος, όπου ο εργαζόμενος εργάζεται και εκπαιδεύεται με τη χρήση των εργαλείων της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών, μακριά από τον φυσικό, παραδοσιακό χώρο εργασίας του. Όσον αφορά την τηλε-συνεργασία, αυτή αφορά τη συνεργασία ομάδων που βρίσκονται μακριά μεταξύ τους και επικοινωνούν με τη χρήση ενός τηλεπικοινωνιακού μέσου (ερευνητικές ομάδες, ιατρικά κέντρα [telemedicine], παραρτήματα μιας εταιρίας κ.ά.).

Πίσω όμως από αυτήν την επικοινωνιακή ελευθερία παραμονεύουν κίνδυνοι που έχουν σχέσεις με τις κοινωνικές μεταλλάξεις που φανταζόμαστε και ακόμη δεν έχουμε προβλέψει.

Υπάρχει ο κίνδυνος της μείξης του ελεύθερου και εργασιακού μας χρόνου με πιθανό νικητή την τεχνολογία, που ξέρει να σαγηνεύει και να μας αφαιρεί χρόνο από τον συνάνθρωπο προς όφελος της επεξεργασίας των bits. Υπάρχει ο κίνδυνος της ψηφιοποίησης των πάντων, που σημαίνει την πλήρη καταγραφή των διεργασιών του ανθρώπου με έλεγχο και από άλλους και πιθανόν να συνεπάγεται τη ρυθμιζόμενη εντατικοποίηση της εργασίας από την πλευρά του εργοδότη.

Υπάρχει γενικά ο κίνδυνος να ενισχυθούν τα ατομιστικά στοιχεία της προσωπικότητας του ανθρώπου, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στο ηλεκτρονικό του περιβάλλον σε βάρος του ανθρώπινου περιβάλλοντός του. Με λίγα λόγια, υπάρχει ο κίνδυνος ο ηλεκτρονικός χρόνος του ανθρώπου να υπερτερεί του φυσικού του χρόνου.

Η μοναδική ελπίδα για να αφομοιώσουμε σωστά τη νέα τεχνολογία είναι να την κατανοήσουμε πλήρως, να τη χρησιμοποιούμε σαν ένα εργαλείο χαμηλού επιπέδου σε σχέση με την ανθρώπινη διάστασή μας και πάντοτε μέσα στη διάρκεια του εργασιακού χρόνου.